Van blinde vlek tot beleidsplan: hoe Lier zijn economische toekomst vorm geeft 

De uitdaging waar Lier voor stond, is geen lokaal fenomeen. Over heel Vlaanderen groeit de vraag naar economische ruimte, terwijl het aanbod aan beschikbare percelen krimpt. De bouwshift stuurt aan op zuinig ruimtegebruik en Europese ambities rond de Green Deal en energietransitie leggen allemaal een groeiende claim op diezelfde schaarse ruimte.  

De cijfers van VLAIO bevestigen wat op het terrein al voelbaar is: van de 48.000 hectare bedrijventerrein in Vlaanderen is net iets meer dan 600 hectare effectief beschikbaar als aanbod. En zelfs dat schaarse aanbod is lang niet altijd bruikbaar. Alban Pols, consultant Regionale & Stedelijke Ontwikkeling bij Idea Consult, herkent die krapte in de praktijk: "De meeste lokale besturen beseffen dat dit een enorme opgave is waar ze strategisch over moeten nadenken." 

Economie op de kaart zetten 

Lier besloot een apart beleidskader economie op te maken en voegde dat toe aan haar beleidsplan Ruimte. Geen evidente keuze: het ruimtelijke traject was al vergevorderd en de beslissing betekende extra tijd, budget en het openbreken van een lopend proces. Maar voor een stad die zich profileert als bedrijvig en regionaal knooppunt, woog de gemiste kans zwaarder.  

"Je kan die studiekosten als een onvoorziene uitgave zien, maar het is tegelijk een investering in de komende 25 jaar” 

Bert Serneels, deskundige Ondernemen bij stad Lier. 

"Als we niet bijstuurden, was er tot 2050 geen expliciet beleid rond ruimte voor economie", vertelt Bert Serneels, deskundige Ondernemen bij stad Lier. Om daar verandering in te brengen, trok Lier Idea Consult mee aan tafel. “Je kan die studiekosten als een onvoorziene uitgave zien”, zegt Bert, “maar het is tegelijk een investering in de komende 25 jaar. We eindigden met een beleidskader waar we lang mee verder kunnen en dat ook voor de meerjarenplanning een belangrijk fundament bleek.” 

Dat fundament is voor Idea altijd gestoeld op onderzoek. Zo startten ze met een grondige analyse van het economisch ruimtegebruik in de stad: wie zit waar, welke ruimte staat onder druk, waar liggen de kansen? Voor Alban is dat een bewuste keuze: "Research-based werken maakt dat we veel argumenten hebben om als kritisch klankbord te fungeren en keuzes te duiden in hun bredere consequenties." Die aanpak wierp al vroeg zijn vruchten af, want bij aanvang leefde er scepsis bij enkele ondernemers. Bert: "Van zodra Idea zich voorstelde, was dat weg. In elk overleg merkte je de expertise en onderbouw." 

Meer dan een cijferoefening

Een sterk onderbouwd rapport schrijven is één ding. Het ook gedragen krijgen door ondernemers, adviesraden en politiek is een ander verhaal. Een beleidstraject verloopt nooit in een vacuüm en in Lier bleek het al snel complexer dan voorzien. Zo ging er veel meer tijd naar participatie dan verwacht, mede omdat het bestuur daar zelf sterk op aanstuurde. “Onze intentie was duidelijk”, vertelt Bert. “We wilden niet vanuit een ivoren toren werken en dat heeft zeker geholpen om tot een gedragen resultaat te komen.”  

"Research-based werken maakt dat we als kritisch klankbord kunnen fungeren en keuzes duiden in hun bredere consequenties” 

Alban Pols, consultant Regionale & Stedelijke Ontwikkeling bij Idea Consult 

Maar participatie brengt ook stemmen mee die je niet altijd had verwacht. Halverwege het traject meldde de landbouwsector zich: zij voelden zich onvoldoende vertegenwoordigd. Op hun vraag en met de steun van enkele leden van het college werd een passage over landbouw toegevoegd. Idea formuleerde een aantal voorstellen, maar die vonden niet allemaal politiek draagvlak. 

Voor Bert illustreert dat hoe dicht inhoud en politiek elkaar raken: “Je kan op basis van onderzoek een visie uittekenen, maar die is daarom niet altijd haalbaar in de praktijk.” Alban herkent die complexiteit: "De eerste vraag is altijd wat een stad wil bereiken, maar keuzes maken is onvermijdelijk. Als adviesbureau proberen we dat keuzeproces te begeleiden, gevoed door ons onderzoekswerk.” 

Niet in de schuif 

Een traject als dit vraagt tijd. In Lier nam het anderhalf jaar in beslag om tot een gedragen resultaat te komen. Hoe zorg je er dan voor dat al die output niet ergens in een stoffige schuif belandt? Idea kent de context en werking van lokale besturen en speelt daar bewust op in. Het eindresultaat is dan ook toegankelijk gehouden. Geen overbodige teksten, maar een visuele synthese in de vorm van een kaart die per deelzone de opgave weergeeft, aangevuld met een concreet actieprogramma. 

In het dagelijkse vergunningenbeleid biedt zo'n kader meteen houvast, dat bevestigt ook Bert. "Het is niet zo dat we vroeger op goed geluk werkten, maar nu hebben we veel meer om op terug te vallen. Ook voor de politiek die soms onder druk staat om beslissingen te nemen, is dit een leidraad waar je niet zomaar aan voorbij kan." 

Eerst de visie, dan het traject 

Voor andere lokale besturen zit de belangrijkste les misschien wel in het helder formuleren van hun ambitie. Volgens Bert begint alles bij weten waar je als stad naartoe wil. Niet elk bestuur hoeft dezelfde keuzes te maken, maar richting bepalen is cruciaal. “Lier wil zich profileren als een bedrijvige stad en een economisch knooppunt. Als dat je doel is, dan is zo’n traject absoluut de moeite. Voor ons hielp het dat we ons DNA en onze visie daarop al duidelijk hadden.” Alban kijkt ook met voldoening terug op het traject: "We hebben het proces op een goede manier kunnen afsluiten, met het gevoel dat beleid en administratie echt naar hetzelfde doel hebben toegewerkt. Dat is niet vanzelfsprekend.”  

Voor Lier betekende dat: een blinde vlek wegwerken en economie en bedrijvigheid de plaats geven die ze verdienen, als volwaardig onderdeel van een ruimtelijk verhaal waarin wonen, natuur en ondernemen elkaar niet uitsluiten, maar versterken. En dat is uiteindelijk de inzet van goed beleid.  

Benieuwd wat een research-based aanpak voor jouw organisatie kan betekenen?